 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
|
|
|
6 วิธีการซ่อมป้านชาดินเผา 
ถ้าพูดถึงวิธีซ่อมป้านชาดินเผา รวมถึงงานกระเบื้องเคลือบและเซรามิกที่ชำรุดเสียหายแบบ "แตก ราน ร้าว บิ่น แหว่ง หัก" เท่าที่รวบรวมมาได้ ณ ปัจจุบันจะมีอยู่ด้วยกัน 6 วิธีหลัก ๆ ซึ่งได้แก่ (1) ติดกาว (2) ตีปลิง/เย็บหมุด (3) เลี่ยมโลหะ (4) ปะแปะปาดด้วยดินเผา (5) ใช้ยางรักประสาน และ (6) ใช้วัสดุสังเคราะห์เติมแต่ง 1. ซ่อมด้วยการติดกาว / เจียวเหนียน (胶粘) หรือ เหนียนเหอ (粘合) ง่าย ๆ เลยก็คือการใช้กาวติดหรือประสานนั่นแหละครับ ถ้าเอาแบบโบราณภูมิปัญญาดั้งเดิมก็คือ การใช้กาวข้าวเหนียว (糯米胶 นั่วหมี่เจียว) โดยช่างจะนำข้าวเหนียวมาต้มและเคี่ยวจนกลายเป็นกาวเหนียวข้น (บางสูตรมีการผสมผงหินหรือไข่ขาวดิบลงไปด้วยเพื่อเพิ่มความแกร่ง) จากนั้นก็นำมาทาเชื่อมบริเวณรอยแตกของป้านชาหรือเครื่องปั้นดินเผา เมื่อแห้งสนิทแล้วจะทนน้ำร้อนได้ดีในระดับหนึ่ง อันนี้คือปลอดภัยแน่นอน ถือเป็น Food Grade ของแท้ แต่ความคงทนก็จะน้อยหน่อย รับโหลดได้ไม่มาก ส่วนอีกทางเลือกคือกาวยุคใหม่ที่ใช้สำหรับงานดินเผาและเซรามิกโดยเฉพาะ ทนความร้อนสูง และเป็น Food Grade (ใช้กับอาหารได้) ซึ่งเป็นกาวพอลิเมอร์พิเศษ โดยมากมักเป็นอีพ็อกซี่ (Epoxy) หรือซิลิโคน (Silicone) ชนิดพิเศษที่ผ่านการรับรองเกรดอาหาร สามารถทนความร้อนได้สูงกว่า 150-300 องศาเซลเซียส โดยไม่ละลายและไม่มีสารเคมีระเหยออกมาเมื่อโดนน้ำเดือด ถือว่าค่อนข้างสะดวก แห้งไว (ใช้เวลาเซ็ตตัวเต็มที่ประมาณ 24-48 ชั่วโมง) และยึดเกาะแน่นหนามาก อย่างไรก็ตาม แม้ฉลากจะระบุว่าเป็น Food Grade และทนความร้อนสูง แต่หลังจากกาวแห้งสนิทแล้ว แนะนำให้ต้มในน้ำเดือดซัก 1-2 รอบก่อนนำไปใช้นะครับ เพื่อล้างคราบตกค้างและถือเป็นการทดสอบความแข็งแรงของกาวก่อนใช้งานด้วย Note: การซื้อกาวประเภทนี้ในจีนมาใช้งาน แนะนำให้มองหาคำเหล่านี้บนฉลากสินค้า 2. ซ่อมด้วยการตีปลิง-เย็บหมุด / จวีฉือ (锔瓷) เทคนิคนี้เชื่อว่าคนในวงการชาน่าจะเคยเห็นกันบ่อย ๆ ตามคลิปวิดีโอการซ่อมป้านชาของจีน นั่นก็คือ การเย็บหมุด/ตอกหมุด หรือที่คนไทยเรียกกันว่า “การตีปลิง” วิธีนี้ถือเป็นเทคนิคดั้งเดิมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของจีนและสืบทอดกันมายาวนานนับพันปี โดยมีหลักฐานมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ซ่ง ส่วนที่ว่ามีมาก่อนยุคซ่งหรือไม่นั้น ในเชิงหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยังไม่ปรากฏชัดเจน ดังนั้น จึงนับหลักฐานที่ประจักษ์ในยุคซ่งไว้ก่อน เทคนิคนี้คือการนำโลหะมาใช้เป็นวัสดุในการประสานรอยแตกร้าว โดยการตัดโลหะเป็นชิ้นเล็ก ๆ ยาว ๆ ปลายแหลมทั้ง 2 ข้าง คล้ายตัวปลิง (นี่น่าจะเป็นเหตุผลที่คนไทยเรียกว่า ตีปลิง) เพื่อยึดรอยแตกร้าวของชิ้นงานเข้าด้วยกัน ซึ่งความแข็งของโลหะถือเป็นตัวยึดที่แข็งแรงมาก ทำให้รอยแตกร้าวไม่แยกออกจากกัน (Note: โดยมากก่อนตีปลิง ช่างมักจะทาไข่ขาวดิบหรือกาวข้าวเหนียวไว้ที่บริเวณรอยแตกด้วย) การซ่อมแบบนี้เหมาะกับชิ้นงานที่แตกร้าวเป็นเส้นยาวและชิ้นส่วนไม่สูญหาย แต่ประเภทแตกป่นเป็นปุ๋ยมาเลย วิธีซ่อมด้วยการตีปลิงคงจะไม่เหมาะ น่าจะต้องใช้วิธีอื่นที่เหมาะกว่า 3. ซ่อมด้วยการเลี่ยมโลหะ / เปาจิน-เปาอิ๋น-เปาถง (包金-包银-包铜) (เลี่ยมทอง-เลี่ยมเงิน-เลี่ยมทองเหลือง/ทองแดง) ในอดีตเทคนิคนี้เป็นการซ่อมป้านชาที่บิ่น แตก แหว่ง หัก โดยปกปิดร่องรอยความเสียหายด้วยการใช้วัสดุอื่นปิดทับ ซึ่งโดยมากก็จะนิยมใช้โลหะประเภทต่าง ๆ เช่น ทอง เงิน ทองเหลือง ทองแดง ดีบุก ฯลฯ แต่ปัจจุบันค่านิยมก็เปลี่ยนไปบ้าง กลายเป็นว่าการเลี่ยมโลหะถือเป็นเทคนิคเพื่อการตกแต่งซะมากกว่า การเลี่ยมโลหะต้องใช้ทักษะในการตัด แต่ง และติดแผ่นโลหะให้เรียบเนียนไปกับตัวป้าน บางคนรีดแผ่นโลหะไม่เป็น ประกอบออกมาก็เป็นลอน รอยต่อไม่เรียบเนียน ส่วนช่างฝีมือที่ทำได้เนี้ยบ ๆ งานออกมาจะไม่มีจุดสะดุดและเรียบต่อเนื่องเป็นเนื้อเดียวกัน ป้านเลี่ยมโลหะนี่ถือว่าเป็นที่นิยมของคนไทยมาตั้งแต่อดีตเลยนะครับ คนจีนก็นิยม แต่ถ้าเทียบกับคนไทย บ้านเราดูจะนิยมชมชอบมากกว่า อีกอันนึงที่เอามาแชร์ไว้ให้อ่านกันเล่น ๆ ก็คือ หลายคนสงสัยว่าป้านดินเผาเลี่ยมโลหะเริ่มมีขึ้นในสมัยไหน? หลักฐานที่พอจะพบได้ก็คือมีการพบป้านจื่อซาในยุคปลายราชวงศ์หมิงที่ตัวป้านเป็นของจีน แต่ปากป้านถูกเลี่ยมด้วยวัสดุเงินในยุโรปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 แต่เป็นหลักฐานที่พบในต่างประเทศ ไม่ใช่ในประเทศจีน ก็เอามาแชร์ไว้ เผื่อท่านใดอยากไปทำการบ้านต่อ 4. ซ่อมด้วยการปะแปะปาดด้วยเนื้อดินเผา / จื่อซาซิวฟู่ (紫砂修复) วิธีนี้เป็นการซ่อมป้านชาที่มีรอยแตก บิ่น หรือมีรูทะลุ โดยการนำเนื้อดินเผาชนิดเดียวกันมาปะ แปะ ปาด ซึ่งเทคนิคนี้ทางจีนจะมีชื่อเรียกเฉพาะในแต่ละขั้นตอน เช่น ปู่หนี (补泥) และ หุยหลู (回炉) “ปู่หนี (补泥)” ถ้าแปลตรงตัวก็คือ การปะหรืออุดด้วยดิน ซึ่งช่างจะหาดินประเภทเดียวกับป้านชานำมาบด ละลาย และนวดจนได้ที่ จากนั้นจึงนำไปอุดในส่วนที่บิ่น ทะลุ หรือแตกหักเสียหาย แล้วแต่งรูปทรงให้รับกับรูปทรงเดิมของป้านชา ซึ่งปลายทางของความท้าทายก็คือการหดตัวและสีของดินหลังการเผา เพราะดินแต่ละชนิดเมื่อผ่านการเผาจะมีการหดตัวและเปลี่ยนสี ดังนั้น ช่างต้องคำนวณสัดส่วนและผสมดินให้ออกมาเนียนตามากที่สุด ส่วน “หุยหลู (回炉)” คือ การนำกลับไปเผาใหม่ โดยนำป้านชาทั้งใบกลับเข้าเตาเผาเพื่ออบด้วยความร้อนสูงอีกครั้ง ให้เนื้อดินใหม่กับเนื้อดินเดิมหลอมละลายกลายเป็นเนื้อเดียวกันอย่างสมบูรณ์ ซึ่งเทคนิคนี้มีความเสี่ยงสูงมาก เพราะป้านชาที่เคยผ่านการใช้งานหรืออมน้ำชามาแล้ว เมื่อนำไปเผาซ้ำอาจเกิดการระเบิด แตกหัก หรือเบี้ยวผิดรูปได้ 5. ซ่อมด้วยการใช้ยางรักประสาน / ชีซ่าน (漆缮) หรือ จินซ่าน (金缮) การใช้ “ยางรัก (漆 ชี)” เป็นวัสดุประสานในการซ่อมงานเครื่องปั้นดินเผานั้น ในหลายประเทศรวมถึงประเทศไทยมักเรียกเทคนิคนี้ว่า “คินสึงิ (Kintsugi)” ซึ่งเป็นการเรียกเหมารวมการซ่อมเครื่องปั้นดินเผาด้วยยางรักเกือบทุกแบบ แต่จริง ๆ ในญี่ปุ่นเอง รวมถึงในจีน ถ้าไม่ได้เคลือบผิวสุดท้ายด้วย “ทอง (金 จิน)” ก็จะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันออกไป เพราะอย่างบางชิ้นงานช่างก็ตั้งใจที่จะไม่แต่งด้วยผงทอง โดยปล่อยเป็นเส้นสีแดงไว้ก็มี (สีแดงเกิดจากยางรักผสมกับผงชาด) Note: เท่าที่อ่านมา คนญี่ปุ่นบอกว่าถ้าจะพูดถึงการซ่อมเครื่องปั้นดินเผาด้วยยางรัก ใช้คำว่า “อุรุชิสึงิ (Urushitsugi)” น่าจะเป็นคำนิยามที่กินความได้กว้างกว่า แต่อันนี้คงต้องให้ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาญี่ปุ่นมาเป็นผู้ให้ความหมายน่าจะดีกว่า ผมเองก็ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาญี่ปุ่นซะด้วย การซ่อมเครื่องปั้นดินเผาด้วยยางรักประสานสามารถซ่อมได้ทั้งแบบที่แตกหัก รวมถึงงานที่ชิ้นส่วนสูญหายแล้วต้องเติมของ (เติมเนื้อดิน) โดยการเติมของนั้นช่างจะนำผงดินเผาหรือผงเซรามิกบดละเอียดมาผสมลงไปกับยางรัก แล้วแต่งขึ้นรูปให้สอดรับกับชิ้นงานเดิม สำหรับผงดินเผาหรือผงเซรามิก ช่างบางคนก็เอาชิ้นส่วนของงานดินเผาเก่าหรือเซรามิกเก่าที่แตกแล้วมาทุบบดให้ละเอียดเป็นผง แล้วนำไปผสมกับยางรักเพื่อขึ้นรูปก็มี ส่วนเรื่องการแต่ง ขัด และความเรียบเนียนของรอยซ่อม อันนี้ขึ้นกับฝีมือของช่างล้วน ๆ 6. ซ่อมด้วยการใช้วัสดุสังเคราะห์เติมแต่ง / เหอเฉิงฉายเลี่ยวซิวฟู่ (合成材料修复) เทคนิคนี้โดยมากไม่ได้มีวัตถุประสงค์ในการซ่อมเพื่อนำไปใช้งาน แต่เน้นนำไปโชว์หรือตกแต่งมากกว่า อย่างวัสดุที่ใช้เติมเต็ม (Filling material) แทนที่จะใช้ดินเหนียวก็จะใช้สารสังเคราะห์ที่เซ็ตตัวได้เองในอุณหภูมิห้องมาอุดรูหรือแต่งเติมส่วนที่ขาดหาย อย่างเช่น กาวอีพ็อกซี่ (Epoxy Putty) หรือ เรซิ่น (Resin) ซึ่งช่างบางคนจะผสมพวกผงหิน ผงแก้ว หรือผงดินเข้าไปด้วย เพื่อให้เนื้อวัสดุมีความหนาแน่นใกล้เคียงกับดินเผา อย่าง “กาวรักเทียม” ที่ทำเลียนแบบยางรักธรรมชาติก็มีการนำมาใช้เช่นกัน เพื่อลดต้นทุนและระยะเวลาในการซ่อม ซึ่งหลังจากที่ชิ้นงานประสานติดกันแล้ว ช่างก็จะขัดให้เรียบเนียนกลืนไปกับผิวเดิม แล้วจึงเพ้นท์หรือพ่นสี โดยใช้สีอะคริลิก สีน้ำมัน หรือผงสีพิเศษมาทาทับ และตกแต่งลวดลายรวมถึงผิวสัมผัสให้ใกล้เคียงกับเนื้อดินเดิม แม้ว่าวิธีนี้จะทำให้ป้านชากลับมาดูสวยงามสมบูรณ์ ไร้รอยต่อ ราวกับได้ของใหม่ในราคาที่จับต้องได้ แต่อย่าลืมว่ามันคือเคมีภัณฑ์นะครับ อย่างกาวอีพ็อกซี่และสีสังเคราะห์เมื่อถูกน้ำร้อนจัด ๆ สารเคมีสามารถละลายกลายเป็นไอระเหยหรือปนเปื้อนลงไปในน้ำชาได้ ซึ่งเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ดังนั้น ป้านชาที่ซ่อมด้วยวิธีแต่งสีเคมีแบบนี้ถือว่าเสียสภาพการใช้งานไปแล้ว เหมาะสำหรับเก็บสะสม ตั้งโชว์สวยงาม หรือเป็นของดูต่างหน้าในตู้โชว์เท่านั้น COPYRIGHT © WWW.YUTEAPOT.COM |
||||
|
|
|
|
|
หยูทีพอท | 裕茶壶 | Yu Teapot
|
||||
