โพสต์เมื่อ 06-01-2569, 23:36pm
ป้านที่มักสะดุดตาและมีคำถามจากหลายคนเสมอก็คือ "ป้านสีเขียว" อย่างป้านดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) ซึ่งในเพจ Facebook ได้เคยโพสต์อธิบายคร่าว ๆ เกี่ยวกับดินชนิดนี้ไปบ้างแล้ว
แต่วันนี้ประเด็นที่อยากจะมาเล่าก็คือ ความสับสนเกี่ยวกับดิน 2 ชนิดที่คนมักเข้าใจผิดว่าเป็นดินชนิดเดียวกัน นั่นก็คือ ดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) กับ ดินมั่วลวี่ (墨绿泥)
จริง ๆ แล้วดิน 2 ตัวนี้เป็นดินคนละชนิดกัน แต่ในเอกสารประชาสัมพันธ์และหนังสือเกี่ยวกับป้านจื่อซาหลายเล่มมักจะนำดินทั้ง 2 ชนิดนี้มาปะปนกัน
อย่างในหนังสือสารานุกรมป้านจื่อซา (紫砂壶典) ตอนที่กล่าวถึงดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) มีการพิมพ์ว่า..
"..民国绿泥亦称墨绿泥.."
"..ดินหมินกั๋วลวี่ หรือที่เรียกว่า ดินมั่วลวี่.."
ซึ่งคำกล่าวนี้ไม่น่าจะถูกต้องนัก
ถามว่าทำไมเกิดความสับสนเช่นนี้? ก็ต้องเล่าย้อนไปถึงที่มาของดินทั้ง 2 ชนิดนี้ก่อน..
หวังซื่อเจี๋ย (王世杰) เป็นผู้คิดค้นดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) ซึ่งในวัยหนุ่มเขาได้ไปศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยในญี่ปุ่น โดยมีความเชี่ยวชาญด้านเซรามิกส์ แก้ว และเครื่องเคลือบ หลังเรียนจบก็กลับมารับราชการที่จีน
จากนั้นเขาก็ไปหลงใหลเข้ากับศิลปะจื่อซา จนกระทั่งตัดสินใจละทิ้งตำแหน่งข้าราชการระดับสูงในหนานจิง ณ ขณะนั้น แล้วเดินทางไปอี๋ซิงเพื่อก่อตั้งโรงเรียนอาชีวศึกษาจื่อซา (紫砂职校) ซึ่งปัจจุบันก็ยังเป็นแหล่งบ่มเพาะบุคลากรในวงการจื่อซาจำนวนมาก
แนวคิดของหวังซื่อเจี๋ยคือประเด็นเรื่อง "สี" ซึ่งท่านที่เคยเรียนศิลปะคงทราบดีว่า แม่สี 3 สี คือ แดง เหลือง และน้ำเงิน สามารถผสมให้เกิดสีใด ๆ ก็ได้ แต่สำหรับดินจื่อซากลับมีแค่เพียงสีแดงและสีเหลืองเท่านั้น ทำให้มีข้อจำกัดในการผสมสีเป็นอย่างมาก
ด้วยเหตุนี้ หวังซื่อเจี๋ยจึงใช้ความรู้ทางวิชาชีพของตนนำดินเปิ่นซานต้วน (本山段泥) มาผสมกับโคบอลต์ออกไซด์ (Cobalt Oxide) นั่นก็คือ การเอาสีเหลืองมาผสมกับสีน้ำเงิน จนในที่สุดก็ได้เป็นดินจื่อซาสีเขียว
เนื่องจากดินชนิดนี้ถูกคิดค้นขึ้นในยุคสาธารณรัฐหรือยุคหมินกั๋ว (民国) จึงถูกเรียกว่า "ดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥)" และต่อมาก็ถูกนำไปใช้ในการประชาสัมพันธ์ว่าเป็น 1 ในดิน 5 สีของโรงงานจื่อซา
[INSERT] เคยเจอเคสนึงเป็นคนขายป้าน เอาแร่ดิบที่เป็นก้อนหินมาโชว์เลย แล้วบอกว่าเป็นแร่ดิบของดินหมินกั๋วลวี่ 55555 คือจะบ้า!!! ... เพราะ base ของดินหมินกั๋วลวี่คือดินเปิ่นซานต้วนที่ผสมกับโคลบอลต์ออกไซด์ ในโลกนี้ไม่มีแร่ดิบหมินกั๋วลวี่นะครับ ดังนั้น อย่าไปโดนใครเขาหลอกเข้าล่ะ
เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนอาจตั้งคำถามว่า แล้วแบบนี้ดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) ไม่ใช่ดินเคมีหรอกหรือ? ... ซึ่งหากยึดตามมาตรฐานปัจจุบัน คำตอบคือ "ใช่" เพียงแต่ไม่ใช่สีเคมีที่ผสมกันในป้านราคาถูกเกรดล่าง ๆ ที่ทำสีดินปลอมเพื่อเลียนแบบสีดินจื่อซา
ในยุคนั้นดินชนิดนี้ถือว่าหายากและมีราคาสูงมาก เพราะใช้ดินเปิ่นซานต้วน(ซึ่งมีปริมาณน้อย)เป็นดินฐาน (base clay) ขณะที่โคบอลต์ออกไซด์ก็ต้องนำเข้าจากเยอรมนี ของยิ่งหายากก็ยิ่งมีค่า ประกอบกับคุณสมบัติของดินและสีสันที่แปลกใหม่ทำให้ดินหมินกั๋วลี่ได้รับความนิยมจากทั้งศิลปินและครูป้านชารวมถึงตลาดในยุคนั้นเป็นอย่างมาก เพราะแม้แต่ปรมาจารย์ป้านจื่อซาอย่างอู๋อวิ๋นเกิน (吴云根), หวังอิ๋นชุน (王寅春), จูเข่อซิน (朱可心) หรือ กู้จิ่งโจว (顾景舟) ต่างก็มีผลงานป้านจื่อซามากมายที่ใช้ดินหมินกั๋วลวี่
แต่... ทำไมหนังสือสารานุกรมป้านจื่อซา (紫砂壶典) ยังสับสนระหว่างดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) กับ ดินมั่วลวี่ (墨绿泥) ?
นั่นก็เพราะว่าการประชาสัมพันธ์ดิน 5 สีในยุคโรงงานนั้น ป้านชาสีเขียวเป็นกระแสหลักมาโดยตลอด ส่วนดินมั่วลวี่ (墨绿泥) มีเพียงในระดับแหล่งเหมืองและช่างบางส่วนเท่านั้นที่รู้ความจริง
ผู้ทำงานในตลาดส่วนใหญ่ไม่ทราบว่าดินมั่วลวี่ (墨绿泥) เมื่อเผาออกมาแล้วจะเป็นสีเหลือง ประกอบกับพ่อค้าบางรายชูคำว่า "ดินแท้จากเหมือง" หรือไม่ก็ "ดินเปิ่นซาน" จึงเหมารวมป้านสีเขียวทั้งหมดว่าเป็นดินมั่วลวี่ (墨绿泥) ทำให้เกิดการบอกต่อผิด ๆ จนคนส่วนใหญ่เข้าใจว่า ดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) กับ ดินมั่วลวี่ (墨绿泥) คือดินชนิดเดียวกัน
สำหรับดินมั่วลวี่ (墨绿泥) นั้นสีแร่ดิบจะค่อนข้างดำ มันวาว และมีเขียวแฝงอยู่ คล้ายสีแท่งหมึกในเครื่องเขียนจีน ดังนั้น จึงถูกเรียกว่า "มั่วลวี่ (墨绿)" หรือถ้าแปลเป็นไทยก็คือ "เขียวหมึก"
ดินมั่วลวี่ (墨绿泥) เป็นดินในกลุ่มเดียวกับดินเปิ่นซานลวี่ (本山绿泥) แหล่งหลักอยู่ที่หวงหลงซาน แต่เหมืองหมายเลข 4 และ 5 จะมีค่อนข้างน้อย ที่มีมาก ๆ คือเขตเหมืองเป่าซาน
แม้แหล่งและชั้นแร่ที่ต่างกันจะทำให้ลักษณะภายนอกแตกต่างกันบ้าง แต่คุณสมบัติโดยรวมถือว่ามีจุดร่วมที่เหมือนกัน
สีของแร่ดิบมีทั้งเขียวหมึกอ่อนและเขียวหมึกเข้ม ดินชนิดนี้มีไมกาและควอตซ์ค่อนข้างมาก ลักษณะเป็นเนื้อทรายหยาบ ความเหนียวจึงค่อนข้างธรรมดา สัมผัสมือไม่ดีนัก ทำให้ต้องอาศัยฝีมือช่างในระดับสูง
ช่วงอุณหภูมิการเผากว้างมาก ตั้งแต่เตาเบอร์ 1 ถึง 4 แต่ที่ใช้บ่อยสุดคือการเผาอุณหภูมิสูงแบบเตาเบอร์ 2 ถึง 5
[NOTE] ความหมายของช่วงอุณหภูมิการเผาของเตาแต่ละเบอร์ ดังนี้
เตาเบอร์ 1 (1号窑) หมายถึง ไฟค่อนข้างต่ำ
เตาเบอร์ 2 (2号窑) หมายถึง ไฟกลาง
เตาเบอร์ 3 (3号窑) หมายถึง ไฟกลางค่อนสูง
เตาเบอร์ 4 (4号窑) หมายถึง ไฟสูง
เตาเบอร์ 5 (5号窑) หมายถึง ไฟสูงสุด
(ไม่ใช่ตัวเลขตายตัวเป็นองศาฯ แต่เป็นการเรียกเชิงช่าง)
เมื่อเผาเสร็จ สีของชิ้นงานมักเป็นสีเหลืองอ่อน หรือ สีเหลืองอ่อนอมเขียวตองบ้าง แต่ก็ยังออกโทนเหลืองเป็นหลัก ดินบางล็อตที่มีเม็ดทรายสีดำมาก ๆ จะเกิดจุดคล้ายงา จึงมีอีกชื่อว่า "ดินจือหมาลวี่ (芝麻绿泥)" หรือ ดินเขียวงา
ความมันวาวของผิวป้านชาขึ้นอยู่กับเกรดของแร่ ซึ่งดินคุณภาพต่ำจะดูแห้งกระด้าง แต่ดินคุณภาพดีจะดูชุ่มฉ่ำ มันวาว หากต้องการบ่มดินให้สวยงามต้องใช้เวลาค่อนข้างนาน อย่างต่ำ ๆ ก็ต้อง 3-6 เดือนขึ้นไป แต่เมื่อบ่มขึ้นแล้วจะดูสวยมาก
นี่คือความแตกต่างระหว่างดินหมินกั๋วลวี่ (民国绿泥) กับ ดินมั่วลวี่ (墨绿泥)
COPYRIGHT © WWW.YUTEAPOT.COM
|
